Towarzystwo Polsko - Brazylijskie
Towarzystwo Brazylijsko-Polskie im. Ruy Barbosy w Warszawie, taka bowiem była pierwotna nazwa Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, powstało w 1929 roku. Z materiałów znalezionych w ostatnim okresie wynika, że Towarzystwo powstało o pięć lat wcześniej niż dotychczas uważaliśmy. Inauguracyjne posiedzenie oraz pierwsze Walne Zebranie Towarzystwa Brazylijsko-Polskiego im. Ruy Barbosy odbyły się w listopadzie 1929 roku w sali Senatu RP pod przewodnictwem prezesa Towarzystwa prof. Juliusza Szymańskiego, marszałka Senatu w latach 1928-1930. Uczestniczyli w nich m.in. prof. Józef Siemiradzki, Wacław Sieroszewski, senator Eryk Kurnatowski oraz poseł Brazylii w Warszawie Alcybiades Peçanha. Wśród założycieli Towarzystwa byli m.in. geograf Apoloniusz Zarychta, podróżnik i autor wielu książek o Brazylii Mieczysław Lepecki oraz wybitny bakteriolog prof. Feliks K. Otto Bujwid.
Powołanie Towarzystwa Brazylijsko-Polskiego im. Rui Barbosy w 1929 roku miało na celu intensyfikację kontaktów między obu krajami, zwłaszcza ze względu na wielosettysięczną emigrację polską w Brazylii. Brazylia była pierwszym państwem w Ameryce Łacińskiej, które już w sierpniu 1918 roku uznało niepodległą i zjednoczoną Polskę.
Inicjatorem powołania Towarzystwa był prof. Juliusz Szymański, oftalmolog, który wiele lat spędził w Brazylii i był założycielem katedry okulistyki na Uniwersytecie w Kurytybie. Prof. J. Szymański był pierwszym prezesem Towarzystwa, pełniąc tę funkcję przez wiele kolejnych lat. On także po II wojnie światowej doprowadził do wznowienia działalności Towarzystwa – już jako Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego.
Towarzystwo jest najstarszą organizacją społeczną w Polsce, popularyzującą wiedzę o Brazylii, jej kulturze, o stosunkach polsko-brazylijskich oraz o Polonii brazylijskiej. Odtworzenie pełnej historii Towarzystwa nie jest możliwe, ponieważ cała jego dokumentacja uległa zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego.
W okresie powojennym do Towarzystwa należało wiele wybitnych osobistości, m.in. Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Józef Ozga-Michalski, Michał Rusinek i Antoni Olcha.
Po śmierci prof. J. Szymańskiego Towarzystwem kierowali m.in. J. Ozga-Michalski, M. Rusinek, wicemarszałek Sejmu prof. Zbigniew Gertych, a wiceprezesami byli m.in. prof. Marcin Kula i prof. Janina Klawe.
W późniejszym okresie, zwłaszcza w latach osiemdziesiątych, Towarzystwo prowadziło szeroką działalność popularyzującą wiedzę o Brazylii, jej kulturze, stosunkach polsko-brazylijskich i Polonii brazylijskiej, organizując imprezy m.in. z okazji Święta Narodowego Brazylii, koncerty, naukę języka portugalskiego, pokazy filmowe. Działały także biblioteka i czytelnia z prasą brazylijską. Obchody 50-lecia Towarzystwa w 1984 roku obejmowały m.in. sympozjum naukowe, publikacje, koncerty, spotkania z osobistościami polskimi i brazylijskimi. Artysta-grafik Jan Młodożeniec wykonał piękny, kolorowy plakat okolicznościowy oraz zaprojektował logo Towarzystwa.
Po trudnościach początku lat dziewięćdziesiątych, związanych z przeniesieniem siedziby Towarzystwa do Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy, Towarzystwo kontynuuje swoje statutowe zadania, współpracując z polskimi instytucjami, organizacjami społecznymi, uczelniami oraz niektórymi organizacjami polonijnymi w Brazylii. Towarzystwo blisko współpracuje z Liceum Ogólnokształcącym im Rui Barbosy, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska” i Polsko-Brazylijską Izbą Gospodarczą. Towarzystwo utrzymuje również bliskie kontakty z Ambasadą RP w Brasilii i Konsulatami Generalnymi RP w Brazylii. Towarzystwo bardzo sobie ceni poparcie ze strony Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.
Towarzystwo blisko współpracuje także z Ambasadą Brazylii w Warszawie, która udziela poparcia jego inicjatywom i przedsięwzięciom.
Szczególnie blisko Towarzystwo współpracuje z dyrekcją liceum w zakresie promowania wśród młodzieży szkoły wiedzy o Brazylii, o stosunkach między obu krajami oraz o Polonii brazylijskiej. Organizowane są coroczne spotkania z okazji święta narodowego Brazylii z udziałem ambasadora tego kraju oraz z wybitnymi osobistościami polskimi i gośćmi brazylijskimi, jak również coroczne konkursy wiedzy o Brazylii z udziałem uczniów tego liceum oraz szeregu innych warszawskich liceów ogólnokształcących.
Z okazji 500-lecia odkrycia Brazylii i 80-lecia ustanowienia stosunków dyplomatycznych między Polską i Brazylią zorganizowano w szkole spotkanie z udziałem ambasadora Brazylii i wiceministra spraw zagranicznych. Dla upamiętnienia 80-tej rocznicy ustanowienia stosunków dyplomatycznych między obu krajami, z inicjatywy Towarzystwa przygotowano wystawę pt. „Brazylia i Polska, daleko lecz blisko”, prezentowaną w Bibliotece Narodowej w 2000 roku i eksponowaną następnie w Domu Polonii w Warszawie, w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, w Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, w Liceum Ogólnokształcącym im. Rui Barbosy i w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki. Od pewnego czasu wystawa jest prezentowana w różnych ośrodkach na terenie kraju. Ekspozycja cieszy się dużym zainteresowaniem publiczności.
W maju 2004 roku ukazał się w Polsce tom wierszy pt. Graniczne progi Tomasza Łychowskiego – poety, malarza, działacza polonijnego z Rio de Janeiro. Współwydawcami tomu są Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego i Towarzystwo Polsko-Brazylijskie. Utwory są w polskiej, portugalskiej i angielskiej wersji językowej. Towarzystwo było współorganizatorem promujących tom spotkań w Warszawie z udziałem autora. Wydanie tomu w Polsce stanowi ważny wkład w popularyzację dzieł twórców polonijnych w naszym kraju.
Towarzystwo wspólnie z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego pracuje nad przygotowaniem polskiej wersji wystawy pt. Polacy w Brazylii sponsorowanej przez Ambasadę RP w Brasilii. W związku z 75-leciem działalności Towarzystwa przypadającym w roku 2004, odbyło się sympozjum poświęcone tej rocznicy. Spotkanie zostało zorganizowane w listopadzie ub. Roku przez Towarzystwo wspólnie z Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego.
Jubileuszowe sympozjum odbyło się pod honorowym patronatem Ministra Spraw Zagranicznych RP. Uczestniczyli w nim m.in. wiceminister spraw zagranicznych Andrzej Załucki, ambasador Brazylii Marcelo Jardim, prof . dr hab. Andrzej Dembicz i prof. dr hab. Marcin Kula. Wyrażono wysokie uznanie dla 75 lat działalności Towarzystwa w zakresie popularyzacji wiedzy o Brazylii i bliskich więzach łączących oba narody i kraje wśród wielu pokoleń Polaków. Towarzystwo wspólnie z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego pracuje nad przygotowaniem polskiej wersji wystawy pt. „ Polacy w Brazylii” sponsorowanej przez ambasadę RP w Brazylii.
85-ta rocznica ustanowienia stosunków dyplomatycznych między Polską i Brazylią w maju 2005 roku będzie ważną okazją do podejmowania nowych inicjatyw ze strony Towarzystwa, służących popularyzacji wiedzy o stosunkach między obu krajami oraz bliskich więzach łączących oba kraje i narody, o Brazylii jako naszym głównym partnerze gospodarczym w Ameryce Łacińskiej oraz o Polonii brazylijskiej i jej roli w umacnianiu więzi łączących oba kraje i narody.
Towarzystwo liczy obecnie 60-ciu członków. Pracami kieruje siedmioosobowy Zarząd wybierany na okres pięciu lat. Siedziba Towarzystwa znajduje się w gmachu Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy, ul. Burdzińskiego 4, 03-480 Warszawa, tel. 619 23 64. Skład Zarządu Towarzystwa jest następujący: prezes Stanisław Pawliszewski, wiceprezes Wiesław Włodarski, skarbnik Wiesław Garbacz, sekretarz Roman Pikul oraz członkowie Grażyna Arażny, Hanna Biernacka i Ryszard Ginalski.
Stosunki polityczne
Brazylia uznała odrodzoną Polskę w 1918 r., jako pierwsze państwo w Ameryce Południowej, nawiązując z nią stosunki dyplomatyczne na stosownym wtedy szczeblu poselstw. 27 maja 1920 r. pierwszy poseł RP hrabia Ksawery Orłowski złożył listy uwierzytelniające w stolicy Brazylii, Rio de Janeiro.
Tam powstało poselstwo, a w Kurytybie Konsulat Generalny. Rok później otwarto poselstwo brazylijskie w Warszawie. Od początku stosunki między obu państwami były nacechowane wzajemnym szacunkiem, głęboką sympatią i przyjaźnią, na co istotny wpływ miało istnienie kilkusettysięcznej grupy polskich imigrantów i Brazylijczyków polskiego pochodzenia.
Przyjazne stosunki polityczne są zakorzenione także w wspólnej walce z hitleryzmem – kampania włoska 1944 r. Brazylijski Korpus Ekspedycyjny liczący 25 000 żołnierzy walczył u boku Piątej Armii Amerykańskiej na terenie Włoch.
Przez cały okres II wojny światowej w Rio de Janeiro działało poselstwo RP z posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym dr. Tadeuszem Skowrońskim. Działały także polskie konsulaty na terenie tego kraju. Po wojnie stosunki dyplomatyczne zostały wznowione 12 września 1945 r., a 13 stycznia 1961 r. przedstawicielstwa dyplomatyczne podniesiono do rangi ambasad. Wkrótce przeniesiono ambasadę polską do nowej stolicy Brasili. Obecnie działają trzy konsulaty generalne RP: w Kurytybie, São Paulo i Rio de Janeiro.
Po 1945 r. miały miejsce wizyty na szczeblu ministrów, w tym ministrów spraw zagranicznych. Polski minister spraw zagranicznych Adam Rapacki złożył oficjalną wizytę w Brazylii w 1961 r. i uczestniczył w uroczystości położenia kamienia węgielnego pod budynek ambsady polskiej w Brasilii. W roku 1962 brazylijski minister spraw zagranicznych Francisco Clementino de San Tiago Dantas rewizytował Warszawę. Nastąpiły wizyty na szczeblu rządowym i parlamentarnym. Nowy, wyższy etap, polsko-brazylijskie stosunki polityczne osiągnęły po 1989 r. w wyniku przemian demokratycznych w Polsce i Brazylii. W 1991 r. minister spraw zagranicznych RP Krzysztof Skubiszewski złożył oficjalną wizytę w Brasilii, podczas której podpisał umowę o współpracy kulturalnej. W tymże roku Brazylię odwiedził marszałek Senatu RP Andrzej Stelmachowski. Polska przywróciła praktykę utrzymywania konsulatów kierowanych przez konsulów honorowych – obywateli brazylijskich, przeważnie polskiego pochodzenia: w Belo Horizonte (stan Minas Gerais), Vitorii (Espirito Santo), Erechim (Rio Grande do Sul) i od 2001 r. Recife (Pernambuco).
Od dawna oba kraje blisko współpracują na arenie międzynarodowej w ramach ONZ i innych organizacji. Istnieje dialog polityczny na najwyższym szczeblu: prezydent Lech Wałęsa złożył oficjalną wizytę w Brazylii w 1995 r., pierwszą tego szczebla w historii wzajemnych sto sunków, a w 2002 r. Warszawę rewizytował prezydent Fernando Henrique Cardoso, składając pierwszą w historii wizytę prezydenta Brazylii w Polsce. Z tej okazji pewna liczba obywateli polskich otrzymała brazylijskie odznaczenia państwowe w uznaniu ich zasług w popularyzacji kultury brazylijskiej w Polsce. W roku 2002 nastąpiła także wizyta prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w Brazylii. Premier Jerzy Buzek i marszałek Sejmu Maciej Płażyński odwiedzili Brazylię w 2000 r. Premier zainaugurował wtedy nowy konsulat generalny RP w Rio de Janeiro. W 2002 r. grupa brazylijskich deputowanych – członków brazylijsko-polskiej grupy parlamentarnej w Kongresie Narodowym odwiedziła Polskę, W 2003 r. oficjalną wizytę w Brazylii złożył minister spraw zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz. Po raz kolejny minister W. Cimoszewicz spotkał się z brazylijskim ministrem spraw zagranicznych Celso Amorimem we wrześniu 2004 r. podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Obaj ministrowie rozmawiali na temat reformy systemu Narodów Zjednoczonych. W 2003 r. Polska wystąpiła z inicjatywą nowego aktu Narodów Zjednoczonych na XXI wiek, Brazylia natomiast jest zainteresowana sprawą reformy Rady Bezpieczeństwa.
Wspomniane wizyty wskazują, że wzajemne stosunki polityczne są bardzo dobre i bliskie. Obie strony dążą do ich szerokiego rozwoju uważając, że potencjalne możliwości nie są jeszcze w pełni wykorzystane, zwłaszcza w dziedzinie handlu i współpracy przemysłowej.
Współpraca gospodarcza
Brazylia była w okresie międzywojennym i jest obecnie głównym partnerem handlowym Polski w Ameryce Łacińskiej. Od lat 1920. Polska eksportowała do Brazylii głównie węgiel, cement, rury, szyny kolejowe i cynk. Importowała zaś kawę, kakao, tytoń, bawełnę, surowe skóry bydlęce i rudę żelaza. W 1932 r. zawarto umowę przyznającą stronom „Klauzulę Największego Uprzywilejowania”.
Po 1945 r. struktura towarowa w eksporcie uległa dużym zmianom pod względem asortymentu i wartości: doszły statki, siarka, wyroby chemiczne, opony i dętki samochodowe, różne maszyny i urządzenia, a w ostatnich latach m.in. pszenica. Natomiast w imporcie nowe pozycje to magnezyty, części i podzespoły samochodowe, silniki spalinowe,- maszyny rolnicze, śruta sojowa, a w ostatnich latach samoloty pasażerskie Embraer, zakupione przez PLL LOT.
Szczyt obrotów przypadł na przełomie lat 70, i 80. -- ok. 700 mln USD rocznie – w wyniku transakcji. wiązanych: polskie statki za kawę brazylijską oraz węgiel za rudę brazylijską. Drugim czynnikiem były wysokie kredyty udzielane przez Brazylię głównie na import śruty sojowej i przędzy bawełnianej, co doprowadziło do poważnego zadłużenia Polski. W wyniku porozumienia o restrukturyzacji naszego zadłużenia w ramach Klubu Paryskiego, a następnie wykupienia przez Polskę pozostałej części zadłużenia, sprawa, ta została ostatecznie rozwiązana w 2001 r.
W 2003 r. obroty wyniosły 337,7 mln USD - nasz eksport 98,9 mln USD, import z Brazylii – 238,8 mln USD. Ujemne saldo dla Polski wyniosło 139,9 mln USD. Obecnie i w ciągu najbliższych kilku lat najważniejszą pozycją w naszym imporcie z Brazylii stanowią samoloty pasażerskie, których już zakupiono 15 i dostarczono za kwotę ok. 280 mln USD. Podpisano kontrakty na dostawę dla PLL LOT kolejnych 15 samolotów pasażerskich Embraer za podobną kwotę.
Ważną rolę w stymulowaniu wymiany handlowej i współpracy gospodarczej odgrywają wizyty państwowe – prezydenta, premiera, ministrów, którym towarzyszą przedsiębiorcy obu stron. Znaczącą rolę w promocji wzajemnych stosunków handlowych odgrywają izby handlowe działające w obu krajach.
Stosunki handlowe między obu państwami regulowało szereg umów, w tym umowa handlowa z 1992 r. przyznająca wzajemnie KNU. W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej strona polska wypowiedziała te umowy. Od 1 maja 2004 r. obroty handlowe między obu krajami są regulowane w ramach porozumień handlowych między UE i Brazylią. Członkostwo Polski w UE i współpraca między UE i MERCOSUL, którego Brazylia jest członkiem, otwierają nowe możliwości wymiany handlowej i współpracy gospodarczej między obu krajami. Brazylia pozostaje głównym partnerem Polski w Ameryce Łacińskiej.
Kontakty kulturalne i naukowe
Brazylia od dawna fascynowała i przyciągała Polaków. Pierwsze utwory literackie o tematyce brazylijskiej polskich autorów pojawiają się na przełomie XIX i XX wieku – w okresie nasilonej fali emigracji Polaków, zwanej „gorączką brazylijską”. Autorzy utworów z tego okresu postrzegali Brazylię przez pryzmat problemów polskich emigrantów i ich walki o przeżycie. Przykładem są m.in. Listy z Brazylii (1891) Adolfa Dygasińskiego i Pan Balcer w Brazylii (1910) Marii Konopnickiej. W 1911 r. wielki polski pianista i kompozytor – Ignacy Jan Paderewski występował z koncertami w Rio de Janeiro i São Paulo. Był entuzjastycznie przyjmowany.
W 1926 r. przebywała w Brazylii Maria Sklodowska-Curie. W latach 1920. Antoni Słonimski pisywał stąd korespondencję dla „Wiadomości Literackich”. Na przełomie lat 20. i 30. znany pisarz i podróżnik Arkady Fiedler odbył swe pierwsze podróże do stanu Parana głównego skupiska Polonii brazylijskiej.
W czasie II wojny światowej wielu wybitnych polskich twórców znalazło schronienie w Brazylii: poeci Julian Tuwim i Jan Lechoń, aktorzy Zbigniew Ziembiński i Irena Eichlerówna, rzeźbiarz August Zamoyski. Tuwim i Lechoń napisali wiersze poświęcone Rio de Janeiro, urzeczeni pięknem tego miasta. Ziembiński pozostał na stałe w Brazylii. Zwany tu „mistrzem Zimbą” jest uznawany za „ojca”" współczesnego teatru brazylijskiego.
Dzieła wybitnych pisarzy brazylijskich są szeroko znane w Polsce. Po 1945 r. ukazało się w naszym kraju ponad 70 dzieł, głównie powieści brazylijskich autorów; dzieła wybitnych pisarzy Machado de Assis, Monteiro Lobato, Jorge Amado, czy współczesnych, jak Paulo Coelho, którego powieści znajdują się na listach bestsellerów w Polsce. Również utwory polskich powieściopisarzy i poetów, w tym utwory szeregu współczesnych pisarzy są wydawane w Brazylii. Oprócz dzieł Henryka Sienkiewicza i Władysława Reymonta, wydawane są także utwory Bruno Schulza, poezje Adama Mickiewicza, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej.
Muzyka polskich kompozytorów, zwłaszcza utwory Fryderyka Chopina i Krzysztofa Pendereckiego są szeroko znane w Brazylii. Potwierdzeniem popularności muzyki Chopina jest od dawna udział młodych brazylijskich pianistów w Międzynarodowych Konkursach Chopinowskich. W VII Konkursie Chopinowskim w 1965 r. brazylijski pianista Arturo Moreira Lima zdobył II nagrodę. Polscy śpiewacy brali udział w międzynarodowych konkursach dla wokalistów organizowanych przez Helenę Oliveira w Rio de Janeiro. Ważnym wydarzeniem kulturalnym było wystawienie Halki Stanisława Moniuszki w Kurytybie przez Marię Fołtyn w 1990 r. Koncerty Krzysztofa Pendereckiego w Brazylii w 1982 i 1997 r. cieszyły się wielkim powodzeniem. Wielu innych polskich dyrygentów, pianistów i śpiewaków operowych występowało w Brazylii. Dwukrotnie z koncertami występował Zespól „'Mazowsze”, odnosząc wielkie sukcesy.
Muzyka brazylijska jest znana w Polsce, np. utwory wielkiego kompozytora Heitora Villa-Lobosa wykonywane podczas Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Brazylijscy artyści, jak wokalistka Eliana Elias, która występowała w Operze Śląskiej, czy pianistka Iara Behs w Filharmonii Wrocławskiej, cieszą się dużym zainteresowaniem. Ostatnie lata to wzrost zainteresowania capoėirą.
Bogate są również kontakty polskich artystów plastyków z artystami brazylijskimi. Wielu najwybitniejszych polskich artystów plastyków wystawiało swe prace na Międzynarodowym Biennale Sztuki Nowoczesnej w São Paulo zdobywając najwyższe nagrody i uznanie: Magdalena Abakanowicz, Henryk Tomaszewski, Tadeusz Kantor, Tadeusz Strumiłło, Józef Szajna i inni. Brazylijscy plastycy prezentowali swe prace na Biennale Plakatu w Warszawie i Biennale Grafiki w Krakowie. Brali w nich udział także plastycy polskiego pochodzenia.
Ważnym wydarzeniem w stosunkach kulturalnych w roku 2002 był Festiwal Kultury Polskiej w São Paulo zorganizowany w związku z oficjalną wizytą prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego w kwietniu 2002 r. w Brazylii.
Polsko-brazylijskie kontakty naukowe, podobnie jak kontakty w dziedzinie literatury, sięgają końca XIX wieku i wynikały z zainteresowania polskich naukowców życiem polskiej emigracji w Brazylii. Józef Siemiradzki (1858-1933), geolog, podróżnik, prowadził badania naukowe w zakresie geologii w Brazylii i Argentynie, dokonał pierwszego badania rzeźby terenu w Paranie. Andrzej Przewodowski, inżynier, uczestnik Powstania Listopadowego, zbudował most na rzece Paraguaçu i Kanał Ilheus w stanie Bahia. To tylko dwa przykłady spośród wielu innych polskich naukowców, inżynierów, wojskowych. Przed 1939 i długo po-1945 r. kontakty między uniwersytetami obu krajów były znikome. Dopiero przemiany polityczne i społeczne w Polsce i Brazylii na przełomie lat 80. i 90. otworzyły nowe możliwości między wyższymi uczelniami i innymi instytucjami naukowymi.
Najbardziej aktywną współpracę prowadzi Uniwersytet Warszawski, a zwłaszcza Centrum Studiów Latynoamerykańskich UW z kilkoma uniwersytetami brazylijskimi. Również inne polskie uniwersytety m.in. Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Łódzki współpracują z uniwersytetami brazylijskimi.
Polonia Brazylijska
Pierwsi Polacy przybyli do Brazylii w XVII wieku. Najsłynniejszym z nich był generał Krzysztof Arciszewski, dowódca wojsk holenderskich, który w okresie od 1629 do 1639 r. walczył z Portugalczykami w północno-wschodniej Brazylii (Pernambuco). Masowa emigracja polska do Brazylii rozpoczęła się w latach 60. XIX wieku. Była to emigracja chłopska „za chlebem”, głównie z zaboru pruskiego, ale także z Galicji Wschodniej, Podlasia, Lubelszczyzny i Mazowsza. Wcześniej, bo po Powstaniu Listopadowym zaczęli przybywać do Brazylii polscy emigranci. W drugiej połowie XIX w. brazylijskie elity zaczęły modernizować kraj i dla jego zagospodarowania, zwłaszcza na południu, potrzebowały dopływu siły roboczej z Europy.
Pierwszej grupie polskich emigrantów z zaboru pruskiego z Siołkowic przewodził Edmund Sebastian Woś-Saporski, dziś zwany „ojcem osadnictwa polskiego w Brazylii”. Grupa ta w 1867 r. osiedliła się w miejscowości Brusque, w stanie Santa Catarina, na południu kraju. Polska emigracja kierowała się do trzech południowych stanów: Parana, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Nieliczna grupa z lat 1928-1930 osiedliła się w stanie Espirito Santo. „Nowa” emigracja po 1939 i 1945 r., wywodząca się głównie z inteligencji, osiedlała się w wielkich ośrodkach miejskich, takich jak Rio de Janeiro i São Paulo.
Obecnie Polonia brazylijska liczy około 1,5 mln osób. Główne ośrodki polskości to „stara” emigracja w stanach Parana, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. W sumie około milion osób pochodzenia polskiego mieszka w skupiskach na rozległych terytoriach, co stwarza niekorzystne warunki integracji z narodem brazylijskim, ale ułatwia utrzymanie odrębności kulturowej i językowej. Polacy żyjący w Brazylii i Brazylijczycy polskiego pochodzenia zawsze żywo interesowali się losami swej dawnej ojczyzny. Wyrazem tego poparcie, jakiego udzielali staraniom na rzecz niepodległości Polski w okresie I wojny światowej i po jej zakończeniu. W 1917 r. w Rio de Janeiro powstał Komitet Narodowy Polski, natomiast w Kurytybie Polski Komitet Centralny w Brazylii, które występowały na rzecz przywrócenia niepodległości Polsce. Stanowisko Polonii miało niewątpliwie wpływ na uznanie niepodległej i zjednoczonej Polski przez rząd Brazylii już w sierpniu 1918 r.
W czasie I wojny światowej do Armii Polskiej we Francji wysłano ok. 600 osób do udziału w walkach. W czasie II wojny światowej Polonia brazylijska założyła sieć Komitetów Niesienia Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce i utworzyła Związek Ochotników Polskich z Ameryki Południowej. Kilkuset ochotników wstąpiło w szeregi Polskich Sił Zbrojnych. Polonia brazylijska kultywuje tradycje polskie, kulturę, naukę języka polskiego, jest dumna ze swego polskiego pocjodzenia. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku istniała bogata działalność kulturalna, oświatowa, artystyczna i sportowa prowadzona przez polonijne organizacje społeczne. W latach 1937 i 1938 rząd prezydenta Getulio Vargasa wydał dekrety likwidujące szkolnictwo etniczne w kraju. Dekrety dotknęły wszystkie grupy etniczne. Po 1945 r. nastąpiło powolne odrodzenie działalności kulturalnej przez różne grupy etniczne, w tym przez grupę polską.
Polacy i Brazylijczycy polskiego pochodzenia wnoszą rosnący wkład do kultury, nauki i gospodarki swego kraju. Najbardziej widoczne jest to w dziedzinie kultury i sztuki. Jest wielu znakomitych twórców polskiego pochodzenia: Zbigniew Ziembiński, ojciec współczesnego teatru brazylijskiego, Bruno Lechowski i Czesław Lewandowski – malarze, Jan Żak, znany jako João Zaco Parana i Frans Krajcberg – rzeźbiarze, Paulo Lemiński i Tomasz Łychowski – poeci, Jerzy Milewski – kompozytor i skrzypek. Na wielu uniwersytetach na południu kraju wykładowcami są profesorowie polskiego pochodzenia. Brazylijczycy polskiego pochodzenia są coraz bardziej widoczni w administracji lokalnej, ale ich pozycja w życiu politycznym i gospodarczym kraju nadal jest słaba. W latach 90. gubernatorem stanu Parana był znany polityk Jaime Lerner„ którego rodzice pochodzili z Palski. Jest kilku liczących się przedsiębiorców polskiego pochodzenia na południu kraju.
Mimo naturalnych procesów asymilacyjnych w diasporze polskiej występują wyraźne tendencje do odrębności etnicznej, przejawiające się w utrzymywaniu starych i zakładaniu ogólnokrajowych bądź lokalnych organizacji narodowych. Niektóre organizacje istnieją ponad sto lat, np. Towarzystwo im. Tadeusza Kościuszki w Kurytybie – najstarsze, Towarzystwo POLONIA w Rio de Janeiro, Towarzystwo União Juventus w Kurytybie i Towarzystwo POLONIA w Porto Alegre. Na początku lat 1990. powstały dwie nowe organizacje o zasięgu ogólnokrajowym: BRASPOL – Federacja Stowarzyszeń Polonijnych w Brazylii i POLBRAS – identyczna federacja. Pierwsza z nich działa nadal.
Mimo kultywowania polskich tradycji, proces integracji społeczności polskiego pochodzenia z miejscowym społeczeństwem nieuchronnie postępuje, czego dowodem jest m.in. zanik prasy w języku polskim i portugalskim adresowanej do tej społeczności. Na początku lat 90. przestały ukazywać się tego rodzaju gazety wydawane w Kurytybie. Niektóre organizacje polonijne, zwłaszcza na południu, wydają biuletyny relacjonujące ich działalność. Od 1997 r. ukazuje się periodyk „PROJEÇOES” wydawany w Kurytybie przez BRASPOL, Towarzystwo Chrystusowe i Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego. Jest to poważna publikacja poświęcona problematyce polonijnej i stosunków polsko- brazylijskich.
Polonia brazylijska odgrywa ważną rolę w umacnianiu stosunków między obu krajami. Spotkania z Polonią polskich prezydentów, premierów, ministrów, przedstawicieli Sejmu i Senatu RP podczas ich wizyt w Brazylii stały się już regułą.
Prezydent A. Kwaśniewski w czasie oficjalnej wizyty w Brazylii w kwietniu 2002 r. spotkał się z São Paulo z Polonią brazylijską z całego kraju. Podczas spotkania w polonijnym „Klubie 44” prezydent dokonał uroczystej inauguracji przekazu sygnału TV Polonia na terytorium Ameryki Południowej.
Prezentując sprawy polonijne nie sposób nie przedstawić działalności polskiego duchowieństwa w Brazylii.
Wraz falami polskiej emigracji, już ponad sto lat temu zaczęli przybywać do Brazylii, początkowo nieliczni, polscy duchowni. Ich praca ma wielkie znaczenie w podtrzymywaniu polskości, do czego w niezwykłym stopniu od ćwierćwiecza przyczynia się wybór Polaka-papieża i kolejne wizyty Jana Pawła II w Brazylii. Nie podobna przecenić znaczenia inicjatywy kard. Adama Hlonda sprzed 70 lat, po jego wizycie w Brazylii, o powołaniu Towarzystwa Chrystusowego dla Poloni Zagranicznej, które ma siedzibę w Kurytybie. Niedawno obchodziło ono 40-lecie swej działalności w Brazylii. Wybitną i zasłużoną postacią jako naukowiec i duchowny wśród księży chrystusowców jest ks. dr Zdzisław Malczewski, aktualny prowincjał tego zgromadzenia na Amerykę Łacińską rezydujący w Kurytybie, gdzie też działa Polska Misja Katolicka, którą od lat kieruje ks. rektor Benedykt Grzymkowski. Brazylię odwiedził Prymas Polski kard. Józef Glemp jako Protektor Polonii oraz arcybiskup metropolita Krakowa kard. Franciszek Macharski. W Brazylii pracę duszpasterską prowadzi ok. 400 duchownych Polaków, księży diecezjalnych i zakonnych, a także zakonnic. Jest wśród nich kilku biskupów pochodzących z Polski, mianowanych przez papieża Jana Pawła II.
Liceum Ogólnokształcące im. Ruy Barbosy
Towarzystwo Polsko-Brazylijskie korzysta z gościny w L Liceum Ogólnokształcącym im. Rui Barbosy. Historia tego liceum sięga roku 1908, gdy Helena Rzeszotarska założyła czteroklasową szkolę średnią przy ul. Nowostalowej 6. W 1915 r. szkoła przeniosła się na ul. Konopackiej 4. Pierwsze absolwentki tego gimnazjum zdały maturę w 1927 r.
Po 1945 r. placówka istniała jako Prywatna Żeńska Szkoła Powszechna, Gimnazjum i Liceum. Upaństwowiona w 1949 r. otrzymała nazwę Państwowej Ogólnokształcącej Żeńskiej Szkoły stopnia podstawowego i licealnego nr 17. Za swe zasługi H. Rzeszotarska w roku 1958 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1958 r. szkołę przeniesiono do budynku przy ul. Burdzińskiego 4 i nadano jej nazwę L Liceum Ogólnokształcącego. Dyrektorem została Alodia Łoniewska. Od 1 IX 1959 r. patronem szkoły jest Rui Barbosa, brazylijski polityk i gorący orędownik przywrócenia Polsce niepodległości. W tym samym roku placówka nawiązuje kontakty ze szkolą „Polonia” w Rio de Janeiro. W 1967 r. Liceum im. Rui Barbosy połączono z XIII LO dla Pracujących, tworząc Zespól Szkół Ogólnokształcących nr 3.
W 1985 r. dyrektorem szkoły został Andrzej Dubielak. W tym samym roku zostało odsłonięte popiersie Rui Barbosy, patrona szkoły. Dyrektor A. Dubielak podjął wielkie zadanie przebudowy liceum, aby dostosować je do potrzeb młodzieży niepełnosprawnej i L Liceum Ogólnokształcące im. Rui Barbosy stało się najnowocześniejszą szkolą w Warszawie.
W 1997 r. dyrektorem zostaje Wiesław Włodarski (absolwent tego liceum). Kontynuuje dzieło poprzednika. On i jego zastępczyni Grażyna Arażny biorą udział w licznych konferencjach poświęconych nauczaniu integracyjnemu. Praktyki odbywają tu studenci Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej oraz uczestnicy kursów organizowanych przez Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej przy MENiS. W roku 2002 placówka otrzymuje zaszczytny tytuł „Lidera Integracji”.
W ostatnich latach szkoła zintensyfikowała kontakty z ambasadą Brazylii w Warszawie. Od 2000 r. szkoła organizuje corocznie konkurs wiedzy o Brazylii, prowadzona jest nauka języka portugalskiego. Wizyty w szkole stają się punktem programu odwiedzających Polskę delegacji brazylijskich parlamentarzystów i innych osobistości, w tym działaczy Polonii, a także polskich osobistości i polityków utrzymujących kontakty z Brazylią. W marcu 2002 r. w związku z wizytą prezydenta Brazylii Fernando Henrique Cardoso w Warszawie dyrektor Wiesław Włodarski został odznaczony Oficerskim Krzyżem Południa w dowód uznania dla zasług szkoły w szerzeniu kultury brazylijskiej.
Szkoła prowadzi międzynarodową wymianę młodzieży, kilku uczniów z polonijnych rodzin z Brazylii przebywało w Warszawie, a kilku uczniów liceum przebywało w Brazylii. Liceum, prowadzi wymianę młodzieży z niemieckimi szkołami w Hoxter i Sulz am Neckar i zapoczątkowało takie kontakty z włoskimi szkołami w Trento, Rimini i Rzymie. Szkoła jest wyposażona w nowoczesny sprzęt komputerowy i audiowizualny. Dysponuje wieloma pracowniami, laboratorium językowym oraz siłownią. Działa tu Grupa Wsparcia Woluntariuszy Osób Niepełnosprawnych i internetowy program dotyczący środowiska naturalnego „Science Across Europe”.