Towarzystwo Polsko - Brazylijskie
Informacja o sympozjum z okazji 80-lecia Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego
Pobierz relacje z sympozjum pobierz plik
Towarzystwo Brazylijsko-Polskie im. Ruy Barbosy w Warszawie, taka bowiem była pierwotna nazwa Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, powstało w 1929 roku. Inauguracyjne posiedzenie oraz pierwsze walne zebranie Towarzystwa Brazylijsko-Polskiego im. Ruy Barbosy odbyły się w listopadzie 1929 roku w sali Senatu RP pod przewodnictwem założyciela i prezesa Towarzystwa prof. Juliana Szymańskiego, marszałka Senatu w latach 1928-1930. Uczestniczyli w nich m.in. prof. Józef Siemiradzki, Wacław Sieroszewski, senator Eryk Kurnatowski oraz poseł Brazylii w Warszawie Alcibiades Peçanha. Wśród założycieli Towarzystwa byli m.in. geograf Apoloniusz Zarychta, podróżnik i autor wielu książek o Brazylii Mieczysław Lepecki oraz wybitny bakteriolog prof. Feliks K. Otto Bujwid.
W listopadzie roku 2009 Towarzystwo Polsko-Brazylijskie obchodzi 80-lecie swego istnienia. O przygotowaniach do uczczenia tej rocznicy piszemy w dalszej części tej informacji.
Powołanie Towarzystwa Brazylijsko-Polskiego im. Rui Barbosy w roku 1929 miało na celu intensyfikację kontaktów między obu krajami, zwłaszcza ze względu na wielosettysięczną emigrację polską w Brazylii. Brazylia była pierwszym państwem w Ameryce Łacińskiej, które już w sierpniu 1918 roku uznało niepodległą i zjednoczoną Polskę.
Inicjator powołania Towarzystwa prof. Julian Szymański, oftalmolog, wiele lat spędził w Brazylii,był założycielem katedry okulistyki na Uniwersytecie Federalnym w Kurytybie i autorem pierwszego podręcznika okulistyki w języku portugalskim dla studentów tego uniwersytetu. W 1921 roku powrócił do Polski. Prof. J. Szymański był prezesem Towarzystwa przez cały okres międzywojenny. On także po II wojnie światowej doprowadził do wznowienia działalności Towarzystwa – jako Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego. W uznaniu zasług dla rozwoju kontaktów w sferze naukowej i kulturalnej między obu krajami prof. J. Szymański został odznaczony przez rząd brazylijski Orderem Krzyża Południa w 1934 roku podczas swej wizyty w Brazylii.
Towarzystwo jest najstarszą organizacją społeczną w Polsce, popularyzującą wiedzę o Brazylii, jej kulturze, o stosunkach polsko-brazylijskich oraz o Polonii brazylijskiej. Odtworzenie pełnej historii Towarzystwa nie jest możliwe, ponieważ cała jego dokumentacja uległa zniszczeniu w czasie Powstania Warszawskiego.
W okresie powojennym do Towarzystwa należało wiele wybitnych osobistości, m.in. Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Józef Ozga-Michalski, Michał Rusinek i Antoni Olcha. Po śmierci prof. J. Szymańskiego Towarzystwem kierowali m.in. J. Ozga-Michalski, M. Rusinek, wicemarszałek Sejmu prof. Zbigniew Gertych, wiceprezesami byli m.in. prof. Marcin Kula i prof. Janina Klawe. Sekretarzem generalnym przez wiele lat był Marian Ufnal.
W latach osiemdziesiątych, Towarzystwo prowadziło szeroką działalność popularyzującą wiedzę o Brazylii, jej kulturze, stosunkach polsko-brazylijskich i Polonii brazylijskiej, organizując imprezy m.in. z okazji Święta Narodowego Brazylii, koncerty, naukę języka portugalskiego, pokazy filmowe. Działały także biblioteka i czytelnia z prasą brazylijską. Obchody 50-lecia Towarzystwa w 1984 roku obejmowały m.in. sympozjum naukowe, publikacje, koncerty, spotkania z osobistościami polskimi i brazylijskimi. Słynny artysta-grafik Jan Młodożeniec wykonał piękny, kolorowy plakat okolicznościowy oraz zaprojektował logo Towarzystwa.
Po przeniesienieu siedziby Towarzystwa z ul. Niecałej (przy Teatrze Narodowym )do Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy na poczatku lat 90-tych, Towarzystwo realizuje swoje statutowe zadania, współpracując z polskimi instytucjami, organizacjami społecznymi i uczelniami. Towarzystwo blisko współpracuje z Liceum Ogólnokształcącym im Rui Barbosy, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Centrum Studiów Latynoamerykańskich(CESLA) Uniwersytetu Warszawskiego, Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska” i Polsko-Brazylijską Izbą Gospodarczą.
Towarzystwo bardzo sobie ceni życzliwość i poparcie dla swej działalności ze strony departamentu Ameryki Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP oraz Polsko-Brazylijskiej Grupy Parlamentarnej Sejmu RP, Kancelarii Sejmu i Senatu RP. Utrzymuje także kontakty z ambasadą i konsulatami generalnymi RP w Brazylii, jak też z niektórymi organizacjami polonijnymi w tym kraju. Bliskie kontakty utrzymuje z redaktorem naczelnym czasopisma "PROJECOES" ks. dr Zdzisławem Malczewskim TChr. Czasopismo poświęcone studiom polsko-brazylijskim, wydawane jest w języku portugalskim w Kurytybie.
Towarzystwo blisko współpracuje także z Ambasadą Brazylii w Warszawie, która udziela szerokiego poparcia jego inicjatywom i przedsięwzięciom.
Szczególnie blisko Towarzystwo współpracuje z dyrekcją liceum w zakresie promowania wśród młodzieży szkoły wiedzy o Brazylii, o stosunkach między obu krajami oraz o Polonii brazylijskiej. Organizowane są coroczne spotkania z okazji święta narodowego Brazylii z udziałem ambasadora tego kraju oraz spotkania z wybitnymi osobistościami polskimi i gośćmi brazylijskimi. Wśród gości z Brazylii spotykali się z młodzieżą szkoły m.in. grupa deputowanych do Izby Deputowanych Kongresu Narodowego, znany pisarz Paulo Coelho, redaktor naczelny czasopisma „Projeçoes ks.dr Zdzisław Malczewski, poeta,malarz i działacz polonijny z Rio de Janeiro Tomasz Łychowski, prof. Henryk Siewierski,dyrektor Instytutu Literatury na Uniwersytecie w Brasilii i zasłużony tłumacz dzieł pisarzy polskich na język portugalski. Wśród gości polskich występowali m.in. prof. Marcin Kula z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego i autor szeregu publikacji o Brazylii m.in. „Historii Brazylii”, wiceminister spraw zagranicznych RP Radosław Sikorski ,b. ambasador RP w Brazylii Bogusław Zakrzewski, oraz André Hamerski, prezes BRASPOL , organizacji polonijnej w stanie Rio Grande do Sul. Organizowane są również coroczne konkursy wiedzy o Brazylii z udziałem uczniów tego liceum oraz szeregu liceów ogólnokształcących ze stolicy i innych miast. Organizatorami konkursów są Anita Witek, nauczycielka matematyki i Grażyna Misiorowska, nauczycielka języka portugalskiego w tym liceum.
Towarzystwo współpracuje bardzo blisko od wielu lat również z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Znajduje to wyraz m.in. we wspólnym przygotowaniu i organizowaniu wystaw:”BRAZYLIA I POLSKA,DALEKO LECZ BLISKO" oraz „POLACY W BRAZYLII". Pierwszą przygotowano w roku 2000 z okazji 80-lecia nawiązania stosunków dyplomatycznych miedzy obu krajami, zaś drugą w roku 2005 z okazji 85. rocznicy tego wydarzenia. Przygotowanie obu wystaw było możliwe dzięki dofinansowaniu ich przez Stowarzyszenie "Wspólnota Polska" ze środków Kancelarii Senatu RP. Wystawy te były prezentowane w wielu instytucjach w stolicy m.in. w Bibliotece Narodowej, w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska", Liceum im. Rui Barbosy, w Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Muzeum szlachty Maozwieckiej w Ciechanowie, Uniwersytecie im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i w innych miejscach na terenie kraju. Towarzystwo i Muzeum wspólnie organizują również imprezy poświęcone Brazylii i Polonii brazylijskiej.
Towarzystwo przywiązuje duże znaczenie do współpracy także z Centrum Studiów Latynoamerykańskich (CESLA)Uniwersytetu Warszawskiego. Wyrazem bliskiej i owocnej współpracy z CESLA jest m.in. wspólne organizowanie sympozjów poświęconych ważnym rocznicom w stosunkach między Polską i Brazylią oraz wspólne wydanie tomu wierszy „Graniczne progi” Tomasza Łychowskiego, poety, malarza i działacza polonijnego z Rio de Janeiro. Wydanie tego tomu poezji w Polsce stanowi wkład w popularyzację dzieł twórców polonijnych w naszym kraju.
Z okazji 500-lecia odkrycia Brazylii i 80-lecia ustanowienia stosunków dyplomatycznych między Polską i Brazylią w roku 2000 zorganizowano w szkole spotkanie z udziałem ambasadora Brazylii i wiceministra spraw zagranicznych RP.
Dla uczczenia 85. rocznicy ustanowienia stosunków dyplomatycznych zorganizowano również sesję naukową na Uniwersytecie Warszawskim wspólnie z Centrum Studiów Latynoamerykańskich UW i ambasadą Brazylii. Sesję otworzyła rektor UW.
W związku z 75-leciem działalności Towarzystwa , w listopadzie 2004 roku odbyło się sympozjum poświęcone tej rocznicy. Spotkanie zostało zorganizowane przez Towarzystwo wspólnie z Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego.
Jubileuszowe sympozjum odbyło się pod honorowym patronatem ministra spraw zagranicznych RP Włodzimierza Cimoszewicza. Uczestniczyli w nim m.in. wiceminister spraw zagranicznych Andrzej Załucki, ambasador Brazylii Marcelo Jardim, dyrektor CESLA prof . dr hab. Andrzej Dembicz i prof. dr hab. Marcin Kula z Instytutu Historycznego UW. Jako gość uczestniczył dr Jack Szymanski z Cascavel, Paraná, wnuk założyciela Towarzystwa prof. Juliana Szymańskiego. Wyrażono wysokie uznanie dla 75 lat działalności Towarzystwa w zakresie popularyzacji wiedzy o Brazylii oraz o bliskich więzach łączących oba narody i kraje wśród wielu pokoleń Polaków. Materiały z sympozjum ukazały się w publikacji „75 Lat Działalności Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego”.
Na dorocznym sprawozdawczym zebraniu Towarzystwa w marcu 2008 r. poświęconym ocenie działalności organizacji za poprzedni rok,jako gość honorowy wystąpił Ambasador Brazylii Marcelo Jardim .Przedstawił on główne założenia polityki zagranicznej Brazylii podkreślając aktywną rolę swego kraju na kontynencie Ameryki Południowej i w polityce światowej. Gość przedstawił również stan stosunków między Brazylią i Polską, które ocenił jako tradycyjnie bardzo dobre i bliskie. Podkreślił znaczenie kontaktów politycznych na najwyższym szczeblu w ostatnich latach, dobrze rozwijające sie stosunki handlowe, gospodarcze jak również kontakty kulturalne i naukowe. Ambasador wysoko ocenił działalność Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy oraz Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego w upowszechnianiu wiedzy o Brazylii i o stosunkach między obu krajami i narodami. Prezes Towarzystwa wyrażając podziękowanie Ambasadorowi i Ambasadzie Brazylii za aktywne poparcie dla przedsięwzięć realizowanych przez naszą organizację , wręczył dostojnemu gościowi album pt. „Perły architektury w Polsce” z podpisami wszystkich uczestników zebrania. Na dorocznym zebraniu sprawozdawczym w marcu 2009 r. , były ambasador RP w Brasilii Paweł Kulka Kulpiowski z ministerstwa sprawa zagranicznych poinformował obszernie o aktualnym stanie stosunków miedzy obu krajami.
Podczas uroczystości 100-lecia L Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy, dawnych szkół Heleny Rzeszotarskiej w czerwcu 2008 r., prezes Towarzystwa w imieniu jego członków wręczył Ambasadorowi Marcelo Jardim „Dyplom Honorowego Członka Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego” jako wyraz uznania dla aktywnego poparcia Ambasadora dla działalności naszej organizacji.
Jak wspomniano na wstępie Towarzystwo Polsko-Brazylijskie w bieżącym roku obchodzi 80-lecie swego istnienia. Dla uczczenia tej rocznicy planowane jest sympozjum w dniu 24 listopada br. , organizowane wspólnie przez Zarząd Towarzystwa i Dyrekcję Liceum. Tytuł sympozjum: "Polska i Brazylia. Stan obecny stosunków,perspektywy i wyzwania w XXI wieku". Przewiduje się wystąpienia m.in. przedstawicieli ministerstwa spraw zagranicznych, Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" , ambasadora Brazylii,prezesa Towarzystwa oraz naukowców zainteresowanych problematyką brazylijską i stosunków bilateralnych. Organizowane są także imprezy towarzyszące w ramach obchodów jubileuszu naszej organizacji.
W roku 2009 przypada 140. rocznica przybycia pierwszej grupy osadników polskich do Brazylii, do Brusque w stanie Santa Catarina oraz 80. rocznica zorganizowanej emigracji Polaków do stanu Espirito Santo. Natomiast w roku 2010 przypada 90. rocznica ustanowienia stosunków dyplomatycznych między obu krajami. Także tym rocznicom Towarzystwo poświęca wiele uwagi w swej działalności.
Towarzystwo liczy obecnie 45-ciu członków. Pracami kieruje sześcioosobowy Zarząd wybierany na pięcioletnią kadencję. Zgodnie ze Statutem, walne zebrania sprawozdawczo-wyborcze odbywają sie co 5 lat, natomiast walne zebrania sprawozdawcze odbywają się co rok. Na ostatnim walnym zebraniu sprawozdawczo-wyborczym w marcu 2007 r. na kolejną 5-letnią kadencję wybrano zarząd w składzie: prezes- Stanisław Pawliszewski, wiceprezesi- Wiesław Włodarski i Waldemar Kluza, skarbnik- Wiesław Garbacz, sekretarz- Roman Pikul i członkini zarządu- Grażyna Arażny. Komisję Rewizyjną wybrano w składzie: przewodnicząca – Wanda Dorociak, wiceprzewodniczący- prof. Stanisław Piwowar, sekretarz – dr Maciej Piklikiewicz. Siedziba Towarzystwa znajduje się w gmachu Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy, ul. Burdzińskiego 4, 03-480 Warszawa, tel. 022/619 23 64.
STOSUNKI POLITYCZNE
Brazylia uznała odrodzoną Polskę w sierpniu 1918 r., jako pierwsze państwo w Ameryce Południowej, nawiązując z nią stosunki dyplomatyczne na stosownym wtedy szczeblu poselstw . W dniu 27 maja 1920 r. pierwszy przedstawiciel dyplomatyczny w randze posła nadzwyczjnego i ministra pełnomocnego RP hrabia Ksawery Orłowski złożył listy uwierzytelniające prezydentowi Stanów Zjednoczonych Brazylii Epitacio Pessoa w Pałacu Prezydenckim -Palacio de Catete w Rio de Janeiro, ówczesnej stolicy Brazylii. Rok wcześniej,w 1919 roku otwarty został w Kurytybie Konsulat Generalny RP. W 1921 r. otwarto poselstwo Brazylii w Warszawie.
Już w pierwszej połowie XIX wieku w intelektualnych kręgach Brazylii funkcjonował obraz Polski jako kraju bohatersko walczącego o niepodległość. Cesarz Pedro I , władca niepodległej Brazylii(1822-1831) będąc w Paryżu w jednym z teatrów na sztuce granej na rzecz polskich uchodźców z Powstania Listopadowego wykrzyknął ku entuzjazmowi widowni: „Vive la Pologne!” Natomiast cesarz Pedro II (1831-1889) w 1887 roku przyjął wybranie go na członka polskiego emigracyjnego stowarzyszenia politycznego w Rapperswil w Szwajcarii , otrzymując dyplom „Société National Polonaise et des Amis de la Pologne”. W roku 1907 na II Międzynarodowej Konferencji Pokojowej w Hadze przedstawiciel Brazylii Rui Barbosa, wybitny prawnik i polityk, w swych płomiennych przemówieniach wielokrotnie opowiadał się na rzecz przywrócenia niepodległości Polsce. On także ,kiedy I wojna światowa zbliżała się ku końcowi, udzielał silnego poparcia polskim organizacjom emigracyjnym w Brazylii w ich staraniach na rzecz uznania niepodległości Polski przez rząd Brazylii.
Od początku stosunki między obu państwami były nacechowane wzajemnym szacunkiem, głęboką sympatią i przyjaźnią, na co istotny wpływ miało istnienie kilkusettysięcznej grupy polskich imigrantów i Brazylijczyków polskiego pochodzenia. W okresie międzywojennym atmosfera sympatii i przyjaźni znajdowała wyraz w korespondencji między prezydentami obu państw, w podpisanych umowach i innych działaniach oraz we współpracy przedstawicieli obu państw na forum Ligi Narodów. W 1922 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Brazylii Epitacio Pessoa został odznaczony przez Józefa Piłsudskiego, Naczelnika Państwa ,Orderem Orła Białego.
Przyjazne stosunki polityczne są zakorzenione także w wspólnej walce z hitleryzmem – kampania włoska 1944 r. Brazylijski Korpus Ekspedycyjny liczący 25 000 żołnierzy walczył u boku Piątej Armii Amerykańskiej m.in. pod Monte Bello na terenie Włoch.
Przez cały okres II wojny światowej w Rio de Janeiro działało poselstwo RP z posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym dr. Tadeuszem Skowrońskim. Działały także polskie konsulaty na terenie tego kraju. W czasie II wojny światowej Brazylia dała schronienie kilku tysiącom uchodźców polskich, wśród których byli m.in. Julian Tuwim i Jan Lechoń. Po wojnie stosunki dyplomatyczne zostały wznowione 12 września 1945 r., a 13 stycznia 1961 r. przedstawicielstwa dyplomatyczne podniesiono do rangi ambasad. Wkrótce przeniesiono ambasadę polską do nowej stolicy Brasílii. Obecnie działają dwa konsulaty generalne RP: w Kurytybie i Sao Paulo (trzeci w Rio de Janeiro został zamknięty w 2008 r.) oraz cztery konsulaty honorowe RP: w Belo Horizonte,(stan Minas Gerais) ,Vittorii (stan Espirito Santo), Erechim (stan Rio Grande do Sul) i w Recife( stan Pernambuco).
Po 1945 r. miały miejsce wizyty na szczeblu ministrów, w tym ministrów spraw zagranicznych. Polski minister spraw zagranicznych Adam Rapacki złożył oficjalną wizytę w Brazylii w 1961 r. i uczestniczył w uroczystości położenia kamienia węgielnego pod budynek ambasady polskiej w nowej stolicy Brasílii. W roku 1962 brazylijski minister spraw zagranicznych Francisco Clementino de San Tiago Dantas rewizytował Warszawę. Miały miejsce wizyty na szczeblu rządowym i parlamentarnym. Nowy, wyższy etap, polsko-brazylijskie stosunki polityczne osiągnęły po 1989 r. w wyniku przemian demokratycznych w Polsce i Brazylii. W 1991 r. minister spraw zagranicznych RP Krzysztof Skubiszewski złożył oficjalną wizytę w Brasílii, podczas której podpisał umowę o współpracy kulturalnej. W tymże roku Brazylię odwiedził marszałek Senatu RP prof. Andrzej Stelmachowski. Polska przywróciła praktykę utrzymywania konsulatów honorowych kierowanych przez konsulów honorowych – obywateli brazylijskich, przeważnie polskiego pochodzenia ustanowionych w czterech wcześniej wymienionych miastach.
Od dawna oba kraje blisko współpracują na arenie międzynarodowej w ramach ONZ i innych organizacji. Istnieje dialog polityczny na najwyższym szczeblu: prezydent Lech Wałęsa złożył oficjalną wizytę w Brazylii w 1995 r. Była to pierwsza na tym szczeblu wizyta w historii wzajemnych stosunków. W 2002 r. Warszawę rewizytował prezydent Fernando Henrique Cardoso, składając pierwszą w historii wzajemnych stosunków wizytę prezydenta Brazylii w Polsce. Z tej okazji pewna liczba obywateli polskich otrzymała brazylijskie odznaczenia państwowe -Narodowy Order Krzyż Południa w uznaniu ich zasług w popularyzacji kultury brazylijskiej w Polsce. Wśród odznaczonych jest czterech członków Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego: prof. Marcin Kula, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego ,Wiesław Włodarski, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. Rui Barbosy, Marian Ufnal, wieloletni sekretarz generalny Towarzystwa oraz Roman Młyniec, wieloletni radca handlowy RP w Rio de Janeiro i prezes Polsko-Brazylijskiej Izby Gospodarczej. W roku 2002 nastąpiła także oficjalna wizyta prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w Brazylii. Premier Jerzy Buzek i marszałek Sejmu Maciej Płażyński odwiedzili Brazylię w 2000 r. Premier zainaugurował wtedy nowy konsulat generalny RP w Rio de Janeiro. W 2003 r. oficjalną wizytę w Brazylii złożył minister spraw zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz. Po raz kolejny minister W. Cimoszewicz spotkał się z brazylijskim ministrem spraw zagranicznych Celso Amorimem we wrześniu 2004 r. podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Prezydent Aleksander Kwaśniewski spotkał się z prezydentem Brazylii Luiz Inacio Lula da Silva podczas międzynarodowej konferencji w Londynie,natomiast prezydent Lech Kaczyński spotkał sie z nim podczas sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych we wrześniu 2007 r. w Nowym Jorku zapraszając go do złożenia wizyty w Polsce. W marcu 2008 r. konsultacje dwustronne między obu ministerstwami spraw zagranicznych odbyły sie w połowie marca 2008 r. w Brasilii. Ze strony polskiej uczestniczył podsekretarz stanu Ryszard Schnepf. Premier Donald Tusk spotkał się z prezydentem Lulą w połowie maja 2008 r. podczas szczytu Unia Europejska -Ameryka Łacińska w Limie. W obu parlamentach działają bilateralne grupy parlamentarne do spraw kontaktów miedzy obu parlamentami. Ma miejsce wymiana wizyt delegacji parlamentarnych. W kwietniu 2007 r. w Brazylii przebywał Marszałek Senatu RP Bogdan Borusewicz. Towarzyszyła mu grupa senatorów, biznesmenów i naukowców. W ostatnich latach miało miejsce również szereg wizyt na szczeblu ministrów obu państw i wizyt gubernatorów stanowych z Brazylii w Polsce. Wspomniane wizyty wskazują, że wzajemne stosunki polityczne są bardzo dobre i bliskie. Obie strony dążą do ich szerokiego rozwoju uważając, że potencjalne możliwości nie są jeszcze w pełni wykorzystane, zwłaszcza w dziedzinie handlu i współpracy przemysłowej.
WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA
Brazylia była w okresie międzywojennym i jest obecnie głównym partnerem gospodarczym Polski w Ameryce Łacińskiej. Od lat 1920. Polska eksportowała do Brazylii głównie węgiel, cement, rury, szyny kolejowe i cynk. Importowała zaś kawę, kakao, tytoń, bawełnę, surowe skóry bydlęce i rudę żelaza. W 1932 r. zawarto umowę przyznającą stronom „Klauzulę Największego Uprzywilejowania”.Po 1945 r. struktura towarowa w naszym eksporcie uległa dużym zmianom pod względem asortymentu i wartości: doszły statki, siarka, wyroby chemiczne, opony i dętki samochodowe, różne maszyny i urządzenia, a w ostatnich latach m.in. pszenica. Natomiast w imporcie poza rudą żelaza doszły nowe pozycje takie jak magnezyty, części i podzespoły samochodowe, silniki spalinowe, maszyny rolnicze, towary rolno-spożywcze, a w ostatnich latach samoloty pasażerskie Embraer, zakupione przez PLL LOT. Obroty na przełomie lat 70. i 80. wynosiły ok. 700 mln USD rocznie – w wyniku transakcji wiązanych: polskie statki za kawę brazylijską oraz węgiel za rudę brazylijską. Drugim czynnikiem były wysokie kredyty udzielane przez Brazylię głównie na import śruty sojowej i przędzy bawełnianej, co doprowadziło do poważnego zadłużenia Polski. W wyniku porozumienia o restrukturyzacji naszego zadłużenia w ramach Klubu Paryskiego i Klubu Londyńskiego, a następnie wykupienia przez Polskę pozostałej części zadłużenia, sprawa ta została ostatecznie rozwiązana w 2001 r. W 2008 r. obroty handlowe wyniosły ok. 1mld 100 mln USD – w tym nasz eksport ponad 440 mln USD, import z Brazylii – ok. 660 mln USD. Ujemne saldo dla Polski wyniosło ok.210 mln USD. Obecnie i w ciągu najbliższych kilku lat najważniejszą pozycję w naszym imporcie z Brazylii stanowią samoloty pasażerskie Embraer zakupione przez PLL LOT. Ważną rolę w stymulowaniu wymiany handlowej i współpracy gospodarczej odgrywają wizyty państwowe – prezydenta, premiera, ministrów, gubernatorów stanowych ,którym towarzyszą przedsiębiorcy obu stron. Znaczącą rolę w promocji wzajemnych stosunków handlowych odgrywają także izby handlowe działające w obu krajach oraz otwarte przez Brazylię w 2007 roku w Warszawie Centrum Dystrybucji Produktów Brazylijskich przeznaczonych na rynek polski i rynki krajów sąsiednich. Stosunki handlowe między obu państwami regulowało szereg umów, w tym umowa handlowa z 1992 r. przyznająca wzajemnie KNU. W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej strona polska wypowiedziała te umowy. Od 1 maja 2004 r. obroty handlowe między obu krajami są regulowane w ramach porozumień handlowych między UE i Brazylią. Członkostwo Polski w UE i współpraca między UE i MERCOSUL, którego Brazylia jest członkiem, otworzyły nowe możliwości wymiany handlowej i współpracy gospodarczej między obu krajami. Wejście Polski do Unii Europejskiej ułatwiło dostęp towarów brazylijskich do Polski(niższe cła stosowane na obszarze UE), podczas gdy warunki dostępu dla towarów polskich do rynku brazylijskiego(stosowano cła antydumpingowe) zostały zrównane dopiero w wyniku II Szczytu UE- Brazylia w Rio de Janeiro w grudniu 2008 r. Brazylia pozostaje głównym partnerem gospodarczym Polski w Ameryce Łacińskiej.
KONTAKTY KULTURALNE I NAUKOWE
Brazylia od dawna fascynowała i przyciągała Polaków. Pierwsze utwory literackie o tematyce brazylijskiej polskich autorów pojawiają się na przełomie XIX i XX wieku – w okresie nasilonej fali emigracji Polaków, zwanej „gorączką brazylijską”. Autorzy utworów z tego okresu postrzegali Brazylię przez pryzmat problemów polskich emigrantów i ich walki o przeżycie. Przykładem są m.in.” Listy z Brazylii” (1891) Adolfa Dygasińskiego i „Pan Balcer” w Brazylii (1910) Marii Konopnickiej. W 1911 r. wielki polski pianista i kompozytor – Ignacy Jan Paderewski występował z koncertami w Rio de Janeiro i Sao Paulo. Był entuzjastycznie przyjmowany. W 1926 r. przebywała w Brazylii Maria Sklodowska-Curie. W latach 1920. Antoni Słonimski pisywał stąd korespondencję dla „Wiadomości Literackich” . Na przełomie lat 20. i 30. znany pisarz i podróżnik Arkady Fiedler odbył swe pierwsze podróże do stanu Parana głównego skupiska Polonii brazylijskiej. W 1923 roku statek szkolny „Lwów” wpłynął do portów brazylijskich, a w 1934 roku statek szkolny „Biała Fregata” (późniejszy legendarny „Dar Pomorza”) zawinął do brazylijskich portów w czasie rejsu dookoła świata. W maju 1933 roku kpt. Stanisław Skarżyński na awionetce polskiej konstrukcji-RWD-5 dokonał samotnego lotu nad Atlantykiem i wylądował na ziemi brazylijskiej w Maceió w północnej Brazylii. Odwiedził kilka miast – Rio de Janeiro, Kurytybę, Porto Alegre i Santos. Wszędzie był entuzjastycznie witany przez mieszkańców i miejscową Polonię. W czasie II wojny światowej wielu wybitnych polskich twórców znalazło schronienie w Brazylii: poeci Julian Tuwim i Jan Lechoń, aktorzy Zbigniew Ziembiński i Irena Eichlerówna, rzeźbiarz August Zamoyski. Tuwim i Lechoń napisali wiersze poświęcone Rio de Janeiro, urzeczeni pięknem tego miasta. Tuwim w Rio de Janeiro zaczął pisać poemat „Kwiaty Polskie”. Ziembiński pozostał na stałe w Brazylii. Zwany tu „mistrzem Zimbą” jest uznawany za „ojca" współczesnego teatru brazylijskiego. Za swój wkład w rozwój kontaktów kulturalnych , zwłaszcza między teatrami obu krajów rząd polski w 1977 r. odznaczył Zbigniewa Ziembińskiego Złotym Krzyżem Zasługi. Dzieła wybitnych pisarzy brazylijskich są szeroko znane w Polsce. Po 1945 r. ukazało się w naszym kraju ponad 80 dzieł, głównie powieści brazylijskich autorów; dzieła wybitnych pisarzy takich jak Machado de Assis, Monteiro Lobato, Jorge Amado, czy współczesnych, jak Paulo Coelho, którego powieści znajdują się na listach bestsellerów w Polsce. Również utwory polskich powieściopisarzy i poetów, w tym utwory szeregu naszych współczesnych pisarzy są wydawane w Brazylii. Oprócz dzieł Henryka Sienkiewicza i Władysława Reymonta, wydawane są także utwory m.in. Bruno Schulza, Witolda Gombrowicza, Stanisława Lema i Ryszarda Kapuścińskiego, poezje Adama Mickiewicza, Tadeusza Różewicza, Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej. Ogromne zasługi w tłumaczeniu dzieł polskich powieściopisarzy i poetów na język portugalski i popularyzacji literatury polskiej w Brazylii ma prof. Henryk Siewierski, były dyrektor Instytutu Literatury na Uniwersytecie w Brasílii. Muzyka polskich kompozytorów, zwłaszcza utwory Fryderyka Chopina i Krzysztofa Pendereckiego są szeroko znane w Brazylii. Potwierdzeniem popularności muzyki Chopina jest od dawna udział młodych brazylijskich pianistów w Międzynarodowych Konkursach Chopinowskich. W VII Konkursie Chopinowskim w 1965 r. brazylijski pianista Arturo Moreira Lima zdobył II nagrodę. Polscy śpiewacy brali udział w międzynarodowych konkursach dla wokalistów organizowanych przez Helenę Oliveira w Rio de Janeiro. Ważnym wydarzeniem kulturalnym było wystawienie opery „ Halka” Stanisława Moniuszki w Kurytybie przez Marię Fołtyn w 1990 r. Koncerty Krzysztofa Pendereckiego w Brazylii w 1982 i 1997 r. oraz w 2006 roku cieszyły się wielkim powodzeniem. Wielu innych polskich dyrygentów, pianistów i śpiewaków operowych występowało w Brazylii. Kilkakrotnie z koncertami występował Zespól „'Mazowsze”, odnosząc wielkie sukcesy. Wśród największych polskich imprez kulturalnych ostatnich lat w Brazylii należy wymienić:Festiwal Kultury Polskiej w Sao Paulo z udziałem ponad 50 wybitnych przedstawicieli polskiego świata kultury i sztuki, takich jak L. Możdżer, K. Janda, T. Stańko, Orkiestra Smyczkowa AUKSO , przeglądy filmów Andrzeja Wajdy z udziałem J. Gajosa, J. Morgensterna i J. Żakowskiego (2003 r., Sao Paulo, Kurytyba, Belo Horizonte), Galowy Koncert Symfoniczny z udziałem Piotra Palecznego i węgierskiego pianisty, Gyorgy Oravecza(Teatr Narodowy w Brasilii, 2004 r.) zorganizowany z okazji poszerzenia Unii Europejskiej. Polscy artyści z powodzeniem uczestniczą w odbywającym sie co dwa lata w Sao Paulo międzynarodowym biennale sztuki. Od 2005 roku organizowany jest przez Fundację kulturalną Magdy Materny:”Fundaçao de Apoio de Iniciativas Pau-Brasil” festiwal kulturalny „Polônia Carioca”, który służy do prezentacji osiągnięć wybitnych polskich artystów, w tym przedstawicieli miejscowej Polonii. Fundacja Magdy Materny popularyzuje również twórczość artystów brazylijskich w Polsce. Muzyka brazylijska jest znana w Polsce, np. utwory wielkiego kompozytora Heitora Villa-Lobosa były wykonywane podczas Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”. Brazylijscy artyści, tacy jak wokalistka Eliana Elias, która występowała w Operze Śląskiej, czy pianistka Iara Behs w Filharmonii Wrocławskiej, cieszyły się dużym zainteresowaniem. Ostatnie lata to wzrost zainteresowania capoeirą- tańcem walki. Polski film, zwłaszcza filmy Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego i Krzysztofa Kieślowskiego cieszą się dużym zainteresowaniem w Brazylii. Polskie filmy były prezentowane na festiwalach w Sao Paulo i Rio de Janeiro. Z drugiej strony filmy brazylijskie, szczególnie filmy czołowych twórców brazylijskiego „nowego kina” oraz filmy z ostatnich lat cieszą się dużą popularnością w naszym kraju. Bogate są również kontakty polskich artystów plastyków z artystami brazylijskimi. Wielu najwybitniejszych polskich artystów plastyków wystawiało swe prace na Międzynarodowym Biennale Sztuki Nowoczesnej w Sao Paulo zdobywając najwyższe nagrody i uznanie: Magdalena Abakanowicz, Henryk Tomaszewski, Tadeusz Kantor, Tadeusz Strumiłło, Józef Szajna i inni. Brazylijscy plastycy prezentowali swe prace na Biennale Plakatu w Warszawie i Biennale Grafiki w Krakowie. Brali w nich udział także plastycy polskiego pochodzenia. Ważnym wydarzeniem w stosunkach kulturalnych był Festiwal Kultury Polskiej w Sao Paulo zorganizowany w związku z oficjalną wizytą prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego w kwietniu 2002 r. w Brazylii. Z okazji 85. rocznicy ustanowienia stosunków dyplomatycznych między obu państwami ,w październiku 2005 roku miała miejsce w Warszawie wystawa dzieł Bruno Lechowskiego, wybitnego impresjonisty brazylijskiego polskiego pochodzenia. Polsko-brazylijskie kontakty naukowe, podobnie jak kontakty w dziedzinie literatury, sięgają końca XIX wieku i wynikały z zainteresowania polskich naukowców życiem polskiej emigracji w Brazylii. Józef Siemiradzki (1858-1933), geolog, podróżnik, prowadził badania naukowe w zakresie geologii w Brazylii i Argentynie, dokonał pierwszego badania rzeźby terenu w Paranie. Przed 1939 i długo po 1945 r. kontakty między uniwersytetami obu krajów były znikome. Dopiero przemiany polityczne i społeczne w Polsce i Brazylii na przełomie lat 80. i 90. otworzyły nowe możliwości kontaktów i współpracy między wyższymi uczelniami i innymi instytucjami naukowymi. Bardzio aktywną współpracę prowadzi Uniwersytet Warszawski, a zwłaszcza Centrum Studiów Latynoamerykańskich UW z uniwersytetami w Rio de Janeiro, Sao Paulo i Kurytybie. Również inne polskie uniwersytety m.in. Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Łódzki współpracują z uniwersytetami brazylijskimi.POLONIA BRAZYLIJSKA
Pierwsi Polacy przybyli do Brazylii w XVII wieku. Najsłynniejszym z nich był generał Krzysztof Arciszewski, dowódca wojsk holenderskich, który w okresie od 1629 do 1639 r. walczył z Portugalczykami w północno-wschodniej Brazylii (Pernambuco). Arciszewski był pierwszym Europeiczykiem, który opisał zwyczaje niektórych plemion indiańskich w północno-wschodniej Brazylii. Około roku 1780, Maurycy Beniowski żołnierz, uczestnik konfederacji barskiej, w drodze z Baltimore na Madagaskar statkiem jakoby zawinął do portu w Rio de Janeiro. W drugiej połowie XIX wieku brazylijskie elity zaczęły modernizować kraj i dla zagospodarowania olbrzymich, niezamieszkałych obszarów, zwłaszcza na południu, potrzebowały dopływu siły roboczej z Europy. Był to okres po zniesieniu niewolnictwa w Brazylii w roku 1888, a więc zapotrzebowanie na siłę roboczą gwałtownie rosło, co zmuszało władze brazylijskie do prowadzenia aktywnej polityki zachęcania imigracji z Europy. Masowa emigracja polska do Brazylii rozpoczęła się w latach 60. XIX wieku. Nasilenie fali emigracyjnej miało miejsce w latach 80. i 90. XIX wieku i nazywane było „gorączką brazylijską”. Była to emigracja chłopska „za chlebem”, głównie z zaboru pruskiego, ale także z Galicji Wschodniej, Podlasia, Lubelszczyzny i Mazowsza. Znacznie wcześniej, bo po Powstaniu Listopadowym zaczęli przybywać do Brazylii polscy emigranci. Wśród Polaków przybyłych w XIX wieku wielu wniosło wkład w rozwój swej nowej ojczyzny. Warto przykładowo wymienić kilka nazwisk: Andrzej Przewodowski(1857-1942) inżynier, , osiadł w Salvadorze, stolicy stanu Bahia, zbudował most na rzece Paraguaçu i kanał Ilheus. Był pierwszym, który prowadził badania geologiczne w stanie Bahia. Czesław Bieżanko,(1895-1985), profesor w Uniwersytecie w Pelotas, stan Rio Grande do Sul, przyczynił się do wprowadzenia uprawy soi w tym stanie. Bronisław Rymkiewicz (1849-1907),pracował jako naczelny inżynier przy budowie drogi kolejowej Rio de Janeiro – Sao Paulo oraz kierował budową portu handlowego w Manaus na Amazonce. Piotr Czerniewicz(1812-1881), uczestnik Powstania Listopadowego,lekarz , jeden z założycieli i członek Imperialnej Akademii Medycznej w Rio de Janeiro,autor książki popularyzującej wiedzę medyczną. Książka ta, została wydana jako encyklopedia lekarska i miała kilkanaście wydań. Pierwszej grupie polskich emigrantów z zaboru pruskiego z Siołkowic przewodził Edmund Sebastian Woś-Saporski, zwany „ojcem osadnictwa polskiego w Brazylii”. Grupa ta w 1869 r. osiedliła się w miejscowości Brusque w stanie Santa Catarina, na południu kraju, skąd w 1871 roku przeniosła się do stanu Paraná zakładając pierwszą stałą kolonię polską w Brazylii, w Pilarzinho, w pobliżu Kurytyby. W następnych latach pojawiały sie nowe kolonie polskie tworząc wokół Kurytyby „zielony pas” ,który zaopatrywał miasto w artykuły rolne. Polska emigracja kierowała się do trzech południowych stanów o umiarkowanym klimacie : Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Nieliczna grupa z lat 1928-1930 osiedliła się w stanie Espirito Santo, sąsiadującym ze stanem Rio de Janeiro. W okresie po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, napływ emigrantów z Polski zmniejszył się , jednocześnie emigracja zmieniła swój charakter stając sie emigracją organizowaną przez instytucje państwa polskiego. W okresie między 1918 i 1939 rokiem do Brazylii przybyło ok. 40 tysięcy imigrantów z Polski. W czasie II wojny światowej, Brazylia przyjęła około 2 tyś. uchodźców z Polski. Było wśród nich wielu twórców i artystów, m.in. Julian Tuwim i Jan Lechoń, aktorzy Irena Eichlerówna i Zbigniew Ziembiński, który pozostał na stałe w Brazylii. Emigracja wojenna po 1939 i 1945 r., wywodząca się głównie z inteligencji, osiedlała się w wielkich ośrodkach miejskich, takich jak Rio de Janeiro i Sao Paulo. Największe skupisko ludności polskiego pochodzenia znajduje się w stanie Paraná i jego stolicy Kurytybie (Curitiba). W tym mieście znajduje się pomnik „Siewca” , dłuta znanego artysty-rzeźbiarza Jana Żaka(Joao Zaco Paraná ) pochodzącego z Polski. Pomnik z kamienia został wzniesiony przez Polonię w 1925 roku dla uczczenia 100 rocznicy niepodległości Brazylii. Pomnik symbolizuje polskiego rolnika pracującego na ziemi brazylijskiej. W Kurytybie jest także Park im. Jana Pawła II , w którym znajduje się pomnik polskiego papieża i muzeum składające sie z kilku typowo polskich drewnianych wiejskich chat, pochodzących z początku XX wieku. W mieście jest także pomnik „ojca osadnictwa polskiego w Brazylii” Edmunda Sebastiana Wosia-Saporskiego oraz piękna rzeźba „Macierzyństwo” dłuta Jana Żaka (Joao Zaco Paraná). Obecnie Polonia brazylijska liczy około 1,5 mln osób. Główne ośrodki polskości to „stara” emigracja w stanach Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. W sumie około milion osób pochodzenia polskiego mieszka w skupiskach na rozległych terytoriach, co stwarza niekorzystne warunki integracji z narodem brazylijskim, ale ułatwia utrzymanie odrębności kulturowej i językowej. Polacy żyjący w Brazylii i Brazylijczycy polskiego pochodzenia zawsze żywo interesowali się losami swej dawnej ojczyzny. Wyrazem tego było poparcie, jakiego udzielali staraniom na rzecz niepodległości Polski w okresie I wojny światowej i po jej zakończeniu. W 1917 r. w Rio de Janeiro powstał Komitet Narodowy Polski, natomiast w Kurytybie Polski Komitet Centralny w Brazylii, które aktywnie występowały na rzecz przywrócenia niepodległości Polsce. Stanowisko Polonii miało niewątpliwie wpływ na uznanie niepodległej i zjednoczonej Polski przez rząd Brazylii już w sierpniu 1918 r. Zdecydowanego poparcia tym staraniom udzielał znany polityk brazylijski i mąż stanu Rui Barbosa. W czasie I wojny światowej do Armii Polskiej we Francji wysłano ok. 600 osób do udziału w walkach. W czasie II wojny światowej Polonia brazylijska założyła sieć Komitetów Niesienia Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce i utworzyła Związek Ochotników Polskich z Ameryki Południowej. Kilkuset ochotników wstąpiło w szeregi Polskich Sił Zbrojnych. Polonia brazylijska kultywuje tradycje polskie, kulturę, naukę języka polskiego, jest dumna ze swego polskiego pochodzenia. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku istniała bogata działalność kulturalna, oświatowa- szkolnictwo, artystyczna i sportowa prowadzona przez polonijne organizacje społeczne. Główną organizacją w okresie międzywojennym był Centralny Związek Polaków w Brazylii z siedzibą w Kurytybie. W latach 1937 i 1938 rząd prezydenta Getulio Vargasa wydał dekrety likwidujące szkolnictwo etniczne w kraju. Dekrety dotknęły wszystkie grupy etniczne. Po 1945 r. nastąpiło powolne odrodzenie działalności kulturalnej przez różne grupy etniczne, w tym także przez grupę polską. Polacy i Brazylijczycy polskiego pochodzenia wnoszą rosnący wkład do kultury, nauki i gospodarki swego kraju. Najbardziej widoczne jest to w dziedzinie kultury i sztuki. Jest wielu znakomitych twórców polskiego pochodzenia: Zbigniew Ziembiński, aktor,uważany za ojcieca współczesnego teatru brazylijskiego, Bruno Lechowski i Czesław Lewandowski – malarze, Jan Żak, znany jako Joao Zaco Parana i Frans Krajcberg – rzeźbiarze, Paulo Leminski , poeta , jeden z słynnych brazylijskich poetów XX wieku uważany za” Rimbauda z Kurytyby” oraz współczesny poeta Tomasz Łychowski , Jerzy Milewski – kompozytor i skrzypek. Na wielu uniwersytetach zwłaszcza na południu kraju wykładowcami są profesorowie polskiego pochodzenia. Brazylijczycy polskiego pochodzenia są coraz bardziej widoczni także w administracji lokalnej i legislaturach stanowych oraz w Kongresie Narodowym- parlamencie federalnym. Polskie nazwiska pojawiają się także w niektórych instytucjach federalnych , na przykład ministrem Najwyższego Trybunału Federalnego jest Enrique Ricardo Lewandowski, sędzia i profesor Uniwersytetu w Sao Paulo, mianowany przez prezydenta Luiza Inácio Lula da Silva w 2006 r. Jednym z prokuratorów w Prokuraturze Generalnej jest Ela Wiecko. Członkiem Najwyższego Trybunału Sprawiedliwości jest Teori Albino Zavascki ze stanu Santa Catarina.Jeden z najbliższych współpracowników prezydenta Luli , Jacques Wagner działacz związkowy został wybrany gubernatorem stanu Bahia w wyborach w 2006 r. Dyrektorem największej hydroelektrowni w Brazylii „ Itaipu” na rzece Paraná i jednej z największych na świecie jest Brazylijczyk polskiego pochodzenia Jorge Samek. W latach 90. gubernatorem stanu Paraná był znany polityk Jaime Lerner, którego rodzice pochodzili z Polski. Jest także kilku liczących się przedsiębiorców polskiego pochodzenia na południu kraju. Mimo naturalnych procesów asymilacyjnych w diasporze polskiej występują tendencje do zachowania odrębności etnicznej, przejawiające się w kultywowaniu historii,kultury i tradycji polskich, obchodów świąt narodowych i religijnych , znajomości języka polskiego. Społeczności brazylijskie polskiego pochodzenia włączają sie do obchodów ważnych rocznic w historii Polski: organizowały obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego i 500-lecia urodzin Mikołaja Kopernika. Działalność tego rodzaju jest prowadzona przez organizacje polonijne i„Domy Polskie”(Casa da Polonia) istniejące przy niektórych organizacjach. Polską muzykę i tańce kultywują liczne zespoły folklorystyczne . Niektóre z nich jak „Junak” z Kurytyby stan Paraná, „Jupem” z Erechim i „Kalina” z Nova Prata , oba w stanie Rio Grande do Sul , uczestniczą w Światowych Festiwalach Zespołów Polonijnych w Rzeszowie organizowanych przez Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. W Centrum Kultury Polskiej w Kurytybie na przełomie listopada i grudnia 2007 roku odbył sie kurs przeznaczony dla nauczycieli języka polskiego w Brazylii. Kurs zorganizowany został dzięki współpracy Konsulatu Generalnego RP, Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” oraz organizacji polonijnej Uniao Juventus. Także na przełomie listopada i grudnia 2007 roku w Kurytybie z inicjatywy organizacji polonijnej BRASPOL, zorganizowane było pierwsze spotkanie pisarzy i dziennikarzy polskiego pochodzenia i Brazylijczyków zajmujących się problematyka polskiej grupy etnicznej w Brazylii. Wyrazem kultywowania polskości jest m.in. ogłoszenie w 1997 roku miasta Áurea w stanie Rio Grande do Sul „Polską Stolicą Brazylijczyków”. Innym wyrazem tej tendencji jest działalność starych i zakładanie nowych organizacji społecznych. Niektóre organizacje istnieją od ponad sto lat, np. Towarzystwo im. Tadeusza Kościuszki najstarsze ,założone w Kurytybie w 1890 roku, Towarzystwo Dobroczynne POLONIA w Rio de Janeiro, Towarzystwo Uniao Juventus w Kurytybie i Towarzystwo POLONIA w Porto Alegre. Na początku lat 1990. powstały dwie nowe organizacje o zasięgu ogólnokrajowym: BRASPOL – Federacja Stowarzyszeń Polonijnych w Brazylii i POLBRAS – identyczna federacja. Pierwsza z nich działa nadal. W Rio de Janeiro działa również Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, które każdego roku w Dniu Żołnierza Polskiego organizuje uroczyste składanie wieńców przy pomniku żołnierzy brazylijskich poległych w II wojnie światowej. Wybór Kardynała Karola Wojtyły na Papieża przyczynił się do wzrostu poczucia dumy Polonii z jej polskiego pochodzenia i zainteresowania Polską Mimo kultywowania polskich tradycji, proces integracji społeczności polskiego pochodzenia z miejscowym społeczeństwem nieuchronnie postępuje, czego dowodem jest m.in. zanik prasy w języku polskim i portugalskim adresowanej do tej społeczności. Na początku lat 90. przestały ukazywać się tego rodzaju gazety wydawane w Kurytybie. Niektóre organizacje polonijne, zwłaszcza na południu, wydają biuletyny w języku portugalskim, relacjonujące ich działalność. Od 1997 r. ukazuje się w języku portugalskim czasopismo „PROJEÇOES” wydawane w Kurytybie przez BRASPOL, Towarzystwo Chrystusowe i Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego. Jest to poważna publikacja poświęcona problematyce polonijnej i stosunków polsko- brazylijskich. Jej redaktorem naczelnym jest ks.dr Zdzisław Malczewski, członek Towarzystwa Chrystusowego, zasłużony badacz imigracji polskiej w Brazylii i Ameryce Południowej i autor licznych książek poświęconych tej tematyce. Jego publikacje o Polonii brazylijskiej wydawane są w Polsce. Jego autorstwa album pt. „Ślady polskie w Brazylii”, w języku polskim i portugalskim został wydany przez Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w roku 2008 w Warszawie. Muzeum to wydało także dwa zbiory poezji Tomasza Łychowskiego, poety, malarza, dziennikarza i działacza polonijnego z Rio de Janeiro: „Spotkania/”Encontros” w 2006 r. i” Skrzydła”/”Asas” w 2008 r. Natomiast w 2004 r. Zbiór wierszy pt. „Graniczne progi”/”Limiares de Fronteira” tego samego poety został wydany przez Centrum Studiów Latynoamerykańskich UW i Towarzystwo Polsko-Brazylijskie. W roku 2009 ukazał się tom wspomnień Stanisława Warchałowskiego pt. "I poleciał w świat daleki..." nakładem Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Instytutu Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego. Władze brazylijskie doceniają wkład społeczności polskiego pochodzenia w rozwój kraju. Dają temu wyraz przy różnych okazjach. Prezydent Fernando Henrique Cardoso podczas swej oficjalnej wizyty w Warszawie w lutym 2002 roku , w jednym z przemówień powiedział m.in.”Od dawna podziwiam bratniego i szczerego ducha Polaków. Podczas moich wizyt na południu Brazylii, szczególnie w stanach Paraná i Rio Grande do Sul, urzeka mnie szlachetność Polaków i ich potomków, którzy tam mieszkają. Polonia liczy sobie obecnie około półtora miliona osób, co sprawia, że Brazylia posiada drugą co do wielkości grupę polskich imigrantów po Stanach Zjednoczonych. Tę liczbę zawsze cytuję, ponieważ Brazylijczycy są z niej bardzo dumni, świadomi wyjątkowego wkładu wniesionego przez ten przyjazny naród w kształtowanie społeczeństwa. Od teatru po sztuki piękne, od rolnictwa po przemysł, nie mówiąc o edukacji i nauce, udział społeczności polskiej jest bardzo znaczny w życiu Brazylii. Dlatego przybyłem do Polski z odczuciem, że powracam do ważnej macierzy etnicznej mozaiki, jaką jest Brazylia”... Polonia brazylijska odgrywa ważną rolę w umacnianiu stosunków między obu krajami. Brazylijscy naukowcy polskiego pochodzenia uczestniczą we współpracy miedzy uniwersytetami obu krajów. Z roku na rok wzrasta ruch turystyczny z Brazylii do Polski, w tym turystów polskiego pochodzenia. W III Zjeździe Polonii i Polaków z Zagranicy, który odbył sie w Warszawie we wrześniu 2007 roku, uczestniczyło 12 przedstawicieli z Brazylii, głównie przedstawicieli BRASPOL. Spotkania z Polonią polskich prezydentów, premierów, ministrów, przedstawicieli Sejmu i Senatu RP podczas ich wizyt w Brazylii stały się regułą. Prezydent Aleksander Kwaśniewski w czasie oficjalnej wizyty w Brazylii w kwietniu 2002 r. spotkał się w Sao Paulo z Polonią brazylijską z całego kraju. Podczas spotkania w polonijnym „Klubie 44” prezydent dokonał uroczystej inauguracji przekazu sygnału TV Polonia na terytorium Ameryki Południowej. W jednym z przemówień prezydent A. Kwaśniewski mówiąc o roli Polonii brazylijskiej w stosunkach między obu krajami, powiedział m.in.”Dziś polska społeczność w Brazylii tworzy pomost między naszymi krajami. Ludzie ,którzy tu mieszkają i pracują, którzy są oddanymi brazylijskimi obywatelami – utrzymują zarazem więź ze starym krajem, z polską kulturą i tradycją....Zawsze będą oni ważnymi uczestnikami polsko-brazylijskiego dialogu, będą dla nas przewodnikami, nauczycielami i tłumaczami dwóch fascynujących kultur.” Mówiąc o imigracji polskiej w Brazylii nie sposób nie przedstawić działalności polskiego duchowieństwa w Brazylii. Wraz z falami polskiej emigracji zaczęli przybywać do Brazylii, początkowo nieliczni, polscy duchowni. Ich praca ma wielkie znaczenie w podtrzymywaniu polskości, do czego w niezwykłym stopniu przyczynił się wybór Polaka-papieża i kolejne wizyty Jana Pawła II w Brazylii. Nie podobna przecenić znaczenia inicjatywy kard. Adama Hlonda po jego wizycie w Brazylii w 1934 roku o powołaniu Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej, które ma siedzibę w Kurytybie. W styczniu 2008 roku Towarzystwo Chrystusowe obchodziło 50-lecie swej działalności w Brazylii. Wybitną i zasłużoną postacią jako badacz dziejów Polonii brazylijskiej i duchowny wśród księży chrystusowców jest ks. dr Zdzisław Malczewski, były wieloletni prowincjał tego zgromadzenia na Amerykę Łacińską rezydujący w Kurytybie, gdzie działa również Polska Misja Katolicka, którą od czerwca 2009 roku kieruje jako rektor właśnie ks.dr Zdzzisław Malczewski . W roku 1984 Brazylię odwiedził Prymas Polski kard. Józef Glemp jako Protektor Polonii ,a w1990 roku arcybiskup metropolita Krakowa kard. Franciszek Macharski. W Brazylii pracę duszpasterską prowadzi ponad 300 duchownych pochodzących a Polski lub polskiego pochodzenia, księży diecezjalnych i zakonnych, a także zakonnic. Jest wśród nich kilku biskupów pochodzących z Polski, mianowanych przez papieża Jana Pawła II. W roku 2009 Polonia brazylijska obchodzi dwie ważne rocznice: 140. rocznicę przybycia do Brazylii pierwszej zorganizowanej grupy polskich emigrantów do Brusque w stanie Santa Catarina oraz 80. rocznicę zorganizowanej emigracji do stanu Espirito Santo. Organizowane sa różne imprezy dla uczczenia tych rocznic. Na początku maja w Aguia Branca(OrzeŁ Biały) w stanie Espirito Santo odbyły się uroczyste obchody obejmujące sympozjum poświęcone 80-leciu imigracji Polaków do tego stanu oraz spotkania i festyny z udziałem społeczności polonijnych z całego stanu i miejscowej ludnosci.LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. RUI BARBOSY
Towarzystwo Polsko-Brazylijskie korzysta z gościny w L Liceum Ogólnokształcącym im. Rui Barbosy. W roku 2008 liceum będzie obchodzić 100-lecie swego istnienia. Historia liceum sięga roku 1908, gdy Helena Rzeszotarska założyła czteroklasową szkolę średnią przy ul. Nowostalowej 6. W 1915 r. szkoła przeniosła się na ul. Konopackiej 4. Pierwsze absolwentki tego gimnazjum zdały maturę w 1927 r. Po 1945 r. placówka istniała jako Prywatna Żeńska Szkoła Powszechna, Gimnazjum i Liceum. Upaństwowiona w 1949 r. otrzymała nazwę Państwowej Ogólnokształcącej Żeńskiej Szkoły stopnia podstawowego i licealnego nr 17. Za swe zasługi H. Rzeszotarska w roku 1958 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1958 r. szkołę przeniesiono do budynku przy ul. Burdzińskiego 4 i nadano jej nazwę L Liceum Ogólnokształcącego. Dyrektorem została Alodia Łoniewska. Od 1 IX 1959 r. patronem szkoły jest Rui Barbosa, brazylijski polityk i gorący orędownik przywrócenia Polsce niepodległości. W tym samym roku liceum nawiązuje kontakty ze szkolą „Polonia” w Rio de Janeiro. W 1967 r. Liceum im. Rui Barbosy połączono z XIII LO dla Pracujących, tworząc Zespól Szkół Ogólnokształcących nr 3. W 1985 r. dyrektorem szkoły został Andrzej Dubielak. W tym samym roku zostało odsłonięte popiersie Rui Barbosy, patrona szkoły. Dyrektor A. Dubielak podjął wielkie zadanie przebudowy liceum, aby dostosować je do potrzeb młodzieży niepełnosprawnej. L Liceum Ogólnokształcące im. Rui Barbosy stało się najnowocześniejszą szkolą w Warszawie. W 1997 r. dyrektorem zostaje Wiesław Włodarski (absolwent tego liceum). Kontynuuje dzieło poprzednika. On i jego zastępczyni Grażyna Arażny biorą udział w licznych konferencjach poświęconych nauczaniu integracyjnemu. Praktyki odbywają tu studenci Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej oraz uczestnicy kursów organizowanych przez Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej przy MENiS. W roku 2002 placówka otrzymuje zaszczytny tytuł „Lidera Integracji”. W ostatnich latach szkoła zintensyfikowała kontakty z ambasadą Brazylii w Warszawie. Od 2000 r. szkoła organizuje corocznie konkurs wiedzy o Brazylii, prowadzona jest nauka języka portugalskiego. Wizyty w szkole stają się punktem programu odwiedzających Polskę delegacji brazylijskich parlamentarzystów i innych osobistości, w tym działaczy Polonii, a także polskich osobistości i polityków utrzymujących kontakty z Brazylią. W marcu 2002 r. w związku z wizytą prezydenta Brazylii Fernando Henrique Cardoso w Warszawie dyrektor Wiesław Włodarski został odznaczony Narodowym Orderem Krzyż Południa w dowód uznania dla zasług szkoły w szerzeniu kultury brazylijskiej. W roku 2007, dyrektor Wiesław Włodarski zdobył tytuł „NAUCZYCIEL ROKU 2007” w ogólnopolskim konkursie na najlepszego nauczyciela organizowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i „Głos Nauczycielski” organ Związku Nauczycielstwa Polskiego. W szkole prowadzona jest nauka języka portugalskiego , nauczycielką jest Grażyna Misiorowska. Od kilku lat organizowane są coroczne konkursy wiedzy o Brazylii z udziałem uczniów tej szkoły oraz szeregu liceów ogólnokształcących ze stolicy i innych miast Organizatorami konkursów są wspomniana wyżej nauczycielka języka portugalskiego Grażyna Misiorowska oraz nauczycielka matematyki Anita Witek. Nagrody dla zwycięzców są fundowane przez Ambasadę Brazylii. Szkoła prowadzi międzynarodową wymianę młodzieży, kilku uczniów z polonijnych rodzin z Brazylii przebywało w Warszawie, a kilku uczniów liceum przebywało w Brazylii. Liceum, prowadzi wymianę młodzieży z niemieckimi szkołami w Hoxter i Sulz am Neckar i zapoczątkowało takie kontakty z włoskimi szkołami w Trento, Rimini i Rzymie. Szkoła jest wyposażona w nowoczesny sprzęt komputerowy i audiowizualny. Dysponuje wieloma pracowniami, laboratorium językowym oraz siłownią. Działa tu Grupa Wsparcia Woluntariuszy Osób Niepełnosprawnych i internetowy program dotyczący środowiska naturalnego „Science Across Europe”. W dniach 6-7 czerwca 2008 r. ,L Liceum Ogólnokształcące im. Rui Barbosy , jako kontynuator dawnych szkół Heleny Rzeszotarskiej, założonych w 1908 r., obchodziło 100-lecie istnienia. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, prezydenta Warszawy, kuratorium, władz miejscowych oraz licznie zgromadzeni absolwenci i uczniowie. Uczestniczył także ambasador Brazylii Marcelo Jardim, przedstawiciel ambasady Portugalii oraz członkowie Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego. Z okazji tej rocznicy szkoła wydała piękną monografię pt.”Między dawnymi a młodszymi laty”prezentującą historię i działalność dydaktyczno-wychowawczą szkoły. Przewodniczący uroczystościom dyrektor szkoły Wiesław Włodarski wręczył dyplomy licznym nauczycielom ,m.in. Certyfikat Honorowego „Przyjaciela Szkoły” ambasadorowi Brazylii Marcelo Jardim oraz prezesowi i wiceprezesowi Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego „ za godne podejmowanie wyjątkowo zacnych działań, służących rozwijaniu talentów i pasji młodzieży; za wspieranie inicjatyw, promujących dobre imie szkoły”. Czerwiec 2009 r.LICEUM OGÓLNOKSZTAŁC±CE IM. RUI BARBOSY
Towarzystwo Polsko-Brazylijskie korzysta z go¶ciny w L Liceum Ogólnokształc±cym im. Rui Barbosy. W roku 2008 liceum będzie obchodzić 100-lecie swego istnienia. Historia tego liceum sięga roku 1908, gdy Helena Rzeszotarska założyła czteroklasow± szkolę ¶redni± przy ul. Nowostalowej 6. W 1915 r. szkoła przeniosła się na ul. Konopackiej 4. Pierwsze absolwentki tego gimnazjum zdały maturę w 1927 r. Po 1945 r. placówka istniała jako Prywatna Żeńska Szkoła Powszechna, Gimnazjum i Liceum. Upaństwowiona w 1949 r. otrzymała nazwę Państwowej Ogólnokształc±cej Żeńskiej Szkoły stopnia podstawowego i licealnego nr 17. Za swe zasługi H. Rzeszotarska w roku 1958 została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W 1958 r. szkołę przeniesiono do budynku przy ul. Burdzińskiego 4 i nadano jej nazwę L Liceum Ogólnokształc±cego. Dyrektorem została Alodia Łoniewska. Od 1 IX 1959 r. patronem szkoły jest Rui Barbosa, brazylijski polityk i gor±cy orędownik przywrócenia Polsce niepodległo¶ci. W tym samym roku liceum nawi±zuje kontakty ze szkol± „Polonia” w Rio de Janeiro. W 1967 r. Liceum im. Rui Barbosy poł±czono z XIII LO dla Pracuj±cych, tworz±c Zespól Szkół Ogólnokształc±cych nr 3. W 1985 r. dyrektorem szkoły został Andrzej Dubielak. W tym samym roku zostało odsłonięte popiersie Rui Barbosy, patrona szkoły. Dyrektor A. Dubielak podj±ł wielkie zadanie przebudowy liceum, aby dostosować je do potrzeb młodzieży niepełnosprawnej. L Liceum Ogólnokształc±ce im. Rui Barbosy stało się najnowocze¶niejsz± szkol± w Warszawie. W 1997 r. dyrektorem zostaje Wiesław Włodarski (absolwent tego liceum). Kontynuuje dzieło poprzednika. On i jego zastępczyni Grażyna Arażny bior± udział w licznych konferencjach po¶więconych nauczaniu integracyjnemu. Praktyki odbywaj± tu studenci Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej oraz uczestnicy kursów organizowanych przez Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej przy MENiS. W roku 2002 placówka otrzymuje zaszczytny tytuł „Lidera Integracji”. W ostatnich latach szkoła zintensyfikowała kontakty z ambasad± Brazylii w Warszawie. Od 2000 r. szkoła organizuje corocznie konkurs wiedzy o Brazylii, prowadzona jest nauka języka portugalskiego. Wizyty w szkole staj± się punktem programu odwiedzaj±cych Polskę delegacji brazylijskich parlamentarzystów i innych osobisto¶ci, w tym działaczy Polonii, a także polskich osobisto¶ci i polityków utrzymuj±cych kontakty z Brazyli±. W marcu 2002 r. w zwi±zku z wizyt± prezydenta Brazylii Fernando Henrique Cardoso w Warszawie dyrektor Wiesław Włodarski został odznaczony Narodowym Orderem Krzyż Południa w dowód uznania dla zasług szkoły w szerzeniu kultury brazylijskiej. W roku 2007, dyrektor Wiesław Włodarski zdobył tytuł „NAUCZYCIEL ROKU 2007” w ogólnopolskim konkursie na najlepszego nauczyciela organizowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i „Głos Nauczycielski” organ Zwi±zku Nauczycielstwa Polskiego. Szkoła prowadzi międzynarodow± wymianę młodzieży, kilku uczniów z polonijnych rodzin z Brazylii przebywało w Warszawie, a kilku uczniów liceum przebywało w Brazylii. Liceum, prowadzi wymianę młodzieży z niemieckimi szkołami w Hoxter i Sulz am Neckar i zapocz±tkowało takie kontakty z włoskimi szkołami w Trento, Rimini i Rzymie. Szkoła jest wyposażona w nowoczesny sprzęt komputerowy i audiowizualny. Dysponuje wieloma pracowniami, laboratorium językowym oraz siłowni±. Działa tu Grupa Wsparcia Woluntariuszy Osób Niepełnosprawnych i internetowy program dotycz±cy ¶rodowiska naturalnego „Science Across Europe”. W dniach 6-7 czerwca 2008 r. ,L Liceum Ogólnokształc±ce im. Rui Barbosy , jako kontynuator dawnych szkół Heleny Rzeszotarskiej, założonych w 1908 r., obchodziło 100-lecie istnienia. W uroczysto¶ciach uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, prezydenta Warszawy, kuratorium, władz miejscowych oraz licznie zgromadzeni absolwenci i uczniowie. Uczestniczył także ambasador Brazylii Marcelo Jardim, przedstawiciel ambasady Portugalii oraz członkowie Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego. Z okazji tej rocznicy szkoła wydała piękn± monografię pt.”Między dawnymi a młodszymi laty”prezentuj±c± historię i działalno¶ć dydaktyczno-wychowawcz± szkoły. Przewodnicz±cy uroczysto¶ciom dyrektor szkoły Wiesław Włodarski wręczył dyplomy licznym nauczycielom ,m.in. Certyfikat Honorowego „Przyjaciela Szkoły” ambasadorowi Brazylii Marcelo Jardim oraz prezesowi i wiceprezesowi Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego „ za godne podejmowanie wyj±tkowo zacnych działań, służ±cych rozwijaniu talentów i pasji młodzieży; za wspieranie inicjatyw, promuj±cych dobre imie szkoły”. Czerwiec 2008 r.
„Science Across Europe”.